Lắp đặt van nhựa đúng kỹ thuật là yếu tố quan trọng giúp hệ thống đường ống vận hành ổn định, hạn chế rò rỉ và kéo dài tuổi thọ thiết bị. Dù van nhựa có cấu tạo tương đối đơn giản, trọng lượng nhẹ và dễ thi công hơn van kim loại, việc lắp sai vẫn có thể gây nứt thân van, hỏng ren, biến dạng mặt bích hoặc rò rỉ tại vị trí kết nối.
Tùy từng loại van nhựa như van bi, van bướm, van một chiều hay van màng, phương pháp lắp đặt sẽ có những yêu cầu khác nhau. Người thi công cần xác định đúng chiều dòng chảy, kiểu kết nối, áp suất, vật liệu đường ống và điều kiện vận hành trước khi tiến hành.
Kiểm tra van nhựa trước khi lắp đặt
Trước khi đưa van nhựa vào hệ thống, cần kiểm tra tổng thể sản phẩm để đảm bảo không có hư hỏng trong quá trình vận chuyển hoặc lưu kho.
Một số nội dung cần kiểm tra gồm:
- Thân van có bị nứt, móp hoặc biến dạng hay không
- Ren kết nối có bị sứt hoặc hư hỏng không
- Gioăng làm kín có nằm đúng vị trí
- Tay gạt hoặc tay quay có hoạt động bình thường
- Van có đúng kích thước với đường ống
- Vật liệu van có phù hợp với lưu chất
- Cấp áp suất có đáp ứng hệ thống
- Chiều dòng chảy trên thân van nếu có
Đối với van một chiều nhựa, van chân nhựa hoặc một số dòng van có hướng dòng chảy cố định, cần đặc biệt chú ý đến mũi tên được ký hiệu trên thân van.
Làm sạch đường ống trước khi lắp
Đường ống cần được làm sạch trước khi lắp van.
Các vật thể như cát, mạt nhựa, bụi bẩn, keo thừa hoặc cặn có thể mắc vào bề mặt làm kín và khiến van không thể đóng kín hoàn toàn.
Đối với hệ thống mới thi công, nên súc rửa đường ống trước khi đưa van vào vận hành. Việc này đặc biệt quan trọng với van bi nhựa, van một chiều và van màng vì cặn bẩn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến gioăng hoặc bề mặt đóng kín.
Hai đầu đường ống cũng cần được căn chỉnh thẳng hàng. Không nên sử dụng thân van để kéo hoặc ép hai đoạn ống bị lệch về đúng vị trí.
Xác định đúng chiều lắp đặt van nhựa
Không phải loại van nhựa nào cũng yêu cầu chiều lắp giống nhau.
Van bi nhựa
Phần lớn van bi nhựa có thể làm việc theo hai chiều dòng chảy, tuy nhiên vẫn nên kiểm tra hướng dẫn của nhà sản xuất nếu sản phẩm có thiết kế đặc biệt.
Van cần được bố trí sao cho tay gạt có đủ không gian xoay khoảng 90 độ và thuận tiện cho việc vận hành.
Van một chiều nhựa
Van một chiều bắt buộc phải lắp đúng chiều.
Trên thân van thường có mũi tên thể hiện hướng dòng lưu chất cho phép. Nếu lắp ngược, van sẽ không thực hiện được chức năng ngăn dòng chảy ngược và có thể làm ảnh hưởng đến máy bơm hoặc thiết bị khác.
Van bướm nhựa
Van bướm cần được lắp sao cho đĩa van có đủ không gian xoay bên trong đường ống.
Trước khi siết cố định, nên mở đĩa van ở một góc phù hợp để kiểm tra xem đĩa có chạm vào thành ống hoặc mặt bích hay không.
Cách lắp van nhựa nối ren
Van nhựa nối ren thường được sử dụng cho các hệ thống đường ống kích thước nhỏ và trung bình.
Trước khi lắp, cần kiểm tra ren van và ren đường ống để đảm bảo đúng kích thước và cùng tiêu chuẩn.
Có thể sử dụng băng tan PTFE hoặc vật liệu làm kín phù hợp trên phần ren ngoài. Tuy nhiên, không nên quấn quá nhiều băng tan vì có thể tạo lực ép lớn lên phần ren nhựa khi siết.
Khi lắp, nên vặn bằng tay trước để đảm bảo ren ăn đúng. Sau đó mới sử dụng dụng cụ phù hợp để siết nhẹ đến mức đủ kín.
Một trong những lỗi thường gặp nhất là siết van nhựa quá chặt. Điều này có thể làm cổ van bị nứt hoặc phần ren bị biến dạng.
Cách lắp van nhựa dán keo
Kết nối dán keo được sử dụng phổ biến với đường ống PVC hoặc UPVC.
Chuẩn bị bề mặt kết nối
Đầu ống cần được cắt vuông, làm sạch bụi bẩn và xử lý bavia.
Bề mặt ống và phần socket của van phải khô và sạch trước khi bôi keo.
Sử dụng đúng loại keo
Keo phải tương thích với vật liệu đường ống và thân van.
Không nên sử dụng tùy tiện một loại keo cho mọi vật liệu, đặc biệt khi làm việc với UPVC và CPVC.
Thực hiện kết nối
Bôi một lớp keo vừa đủ lên bề mặt cần kết nối, sau đó đưa ống vào van theo đúng chiều và giữ ổn định trong thời gian cần thiết.
Không nên xoay hoặc điều chỉnh quá nhiều sau khi hai bề mặt đã tiếp xúc với keo.
Sau khi lắp, cần chờ đủ thời gian đóng rắn theo hướng dẫn của nhà sản xuất keo trước khi đưa hệ thống vào thử áp.
Nếu tăng áp quá sớm, mối nối có thể bị rò hoặc bung ra.
Cách lắp van nhựa rắc co
Van bi nhựa rắc co được sử dụng khá nhiều vì dễ lắp đặt và thuận tiện khi bảo trì.
Khi thi công, trước tiên cần kết nối hai đầu rắc co với đường ống. Sau đó đặt thân van vào đúng vị trí giữa hai đầu kết nối.
Kiểm tra gioăng O-ring phải nằm đúng rãnh và không bị xoắn.
Tiếp theo, siết đai ốc rắc co bằng tay đến khi van được cố định chắc chắn. Không nên sử dụng lực quá lớn vì có thể làm biến dạng đai ốc hoặc thân van.
Ưu điểm của kiểu kết nối này là khi cần bảo dưỡng, người dùng có thể tháo phần thân van mà không phải cắt bỏ đường ống.
Cách lắp van nhựa mặt bích
Van nhựa mặt bích thường được sử dụng trên các đường ống có kích thước lớn hoặc tại những vị trí cần tháo lắp thường xuyên.
Hai mặt bích phải được căn chỉnh song song và đồng tâm trước khi đưa van vào.
Gioăng cần được đặt đúng vị trí giữa hai mặt bích. Sau đó, lắp bulong và siết đều.
Siết bulong theo đường chéo
Không nên siết hoàn toàn từng bulong theo thứ tự vòng tròn.
Nên siết từng bước theo hình chéo đối xứng để lực được phân bố đều trên toàn bộ mặt bích.
Đặc biệt, không nên siết quá lực vì mặt bích nhựa có thể bị cong, nứt hoặc biến dạng.
Sau khi hoàn thành, cần kiểm tra khoảng cách giữa các mặt bích để đảm bảo chúng được ép đều.
Lưu ý khi lắp van bướm nhựa
Van bướm cần được kiểm tra kỹ khoảng không gian chuyển động của đĩa van.
Nếu đường kính trong của mặt bích hoặc đường ống quá nhỏ, đĩa có thể va vào thành ống khi mở.
Trước khi siết bulong hoàn toàn, nên thao tác đóng mở van một vài lần để kiểm tra.
Không nên để van bướm chịu toàn bộ trọng lượng của đường ống. Với các tuyến ống lớn, cần bố trí giá đỡ ở hai phía.
Không để đường ống tạo tải lên thân van
Đây là nguyên tắc quan trọng khi lắp van nhựa.
Nếu đường ống bị lệch, cong hoặc không có giá đỡ, thân van có thể phải chịu lực kéo, nén hoặc uốn liên tục.
Do độ bền cơ học của nhựa thấp hơn kim loại, những ứng suất này có thể tạo ra các vết nứt nhỏ và làm van hỏng sau một thời gian sử dụng.
Vì vậy, đường ống cần được cố định bằng giá đỡ phù hợp trước và sau vị trí lắp van.
Thử áp sau khi lắp đặt
Sau khi lắp đặt hoàn tất, không nên đưa hệ thống vào vận hành toàn tải ngay.
Cần kiểm tra lại toàn bộ vị trí kết nối, sau đó tiến hành thử áp theo quy trình của hệ thống.
Áp suất nên được tăng từ từ để theo dõi:
- Rò rỉ tại ren
- Rò tại rắc co
- Rò tại mặt bích
- Biến dạng thân van
- Hoạt động của tay gạt hoặc tay quay
- Khả năng đóng kín
Nếu phát hiện rò rỉ, cần giảm áp và xử lý nguyên nhân trước khi tiếp tục.
Không nên cố siết thêm các kết nối khi đường ống đang có áp suất.
Một số lỗi thường gặp khi lắp van nhựa
Trong thực tế, nhiều sự cố có thể xuất phát từ quá trình thi công không đúng kỹ thuật.
Các lỗi thường gặp gồm:
- Siết ren quá mạnh
- Dùng quá nhiều băng tan
- Sử dụng sai loại keo
- Tăng áp khi keo chưa đóng rắn
- Lắp van một chiều ngược hướng
- Siết bulong mặt bích không đều
- Đường ống bị lệch tâm
- Không bố trí giá đỡ đường ống
- Để cặn bẩn lọt vào bên trong van
- Chọn sai vật liệu van so với lưu chất
Việc tránh những lỗi này có thể giúp tăng đáng kể độ ổn định và tuổi thọ của van.
Kiểm tra van sau khi đưa vào vận hành
Sau những giờ hoặc ngày vận hành đầu tiên, nên kiểm tra lại các vị trí kết nối.
Nếu hệ thống có rung động, dao động nhiệt độ hoặc thay đổi áp suất liên tục, việc kiểm tra càng cần thiết.
Người vận hành nên quan sát xem có hiện tượng rò rỉ, nứt thân, biến dạng hoặc tay vận hành trở nên bất thường hay không.
Với hệ thống hóa chất, cần kiểm tra thêm dấu hiệu lão hóa hoặc thay đổi màu sắc của thân van và gioăng.
Xem thêm: Cách chọn van nhựa đúng kỹ thuật
Kết luận
Cách lắp đặt van nhựa đúng kỹ thuật không quá phức tạp nhưng yêu cầu người thi công tuân thủ đúng quy trình. Trước khi lắp cần kiểm tra sản phẩm, làm sạch đường ống, xác định hướng dòng chảy và lựa chọn đúng phương pháp kết nối.
Đối với van nối ren cần tránh siết quá lực, van dán keo phải chờ đủ thời gian đóng rắn, còn van mặt bích cần siết bulong đều theo đường chéo. Đồng thời, hệ thống đường ống phải có giá đỡ phù hợp để không truyền tải trọng trực tiếp lên thân van.
Thực hiện đúng các bước từ lắp đặt đến thử áp và kiểm tra sau vận hành sẽ giúp van nhựa hạn chế rò rỉ, tránh nứt vỡ và duy trì khả năng làm việc ổn định trong thời gian dài.